Travesía da Serra da Groba en Baiona: cumes, vistas e rutas en Baiona

Roteiro pola Serra da Groba: unha aventura entre cumes e vistas ao Atlántico

A Serra da Groba é unha pequena cadea montañosa que se ergue entre os concellos de Baiona, Oia e O Rosal, configurando unha das paisaxes máis singulares do sur de Galicia. Cunha altitude máxima que rolda os 662 metros no Alto da Groba, esta serra litoral ofrece unha travesía chea de contrastes: bosques autóctonos, brañas salferidas polo vento, curiosas formacións graníticas, restos etnográficos e un miradoiro excepcional sobre a ría de Vigo, as illas Cíes e a costa atlántica ata o norte de Portugal. A súa proximidade a Baiona converte este roteiro nunha escapada perfecta para amantes do montañismo suave, a historia e a natureza.

Descrición do roteiro

A travesía clásica da Serra da Groba percorre o seu eixo principal, combinando pistas forestais, carreiros empedrados e algúns treitos a campo través. O itinerario máis habitual parte da contorna de Baiona, concretamente dende a aldea de Santa Cristina da Ramallosa ou dende a zona da Valga, e ascende progresivamente cara ás altiplanicies onde pasta o gando en liberdade. Durante o percorrido o sendeirista atravesa fragas de carballos, castiñeiros e bidueiros que van dando paso a matogueiras de toxo, uceira e queiroga a medida que se gaña altitude. Os últimos quilómetros regalan panorámicas de 360 graos: ao oeste o océano infinito, ao norte as Cíes e a península do Morrazo, ao leste o Val Miñor e ao sur a desembocadura do río Miño.

O sendeiro PR-G 113 ou variantes sinalizadas permiten adaptar o percorrido ás capacidades de cada grupo. Unha opción moi recomendable é a circular que une Baiona co Alto da Groba e regresa por Chan da Cruz e a ladeira oriental. A ruta discorre en parte por terreo propiedade da Comunidade de Montes Veciñais en Man Común, polo que convén respectar os peches de pastos e a actividade gandeira.

Ofertas de viaje a Galicia

Ahorra un 25% o más en tu alojamiento — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

Distancia, dificultade e duración

A travesía completa dende Baiona ata o cumio principal e volta ten unha distancia aproximada de 18 quilómetros, cun desnivel positivo acumulado duns 650 metros. Existen variantes máis curtas, como a subida directa dende a Ermida de San Cosme e San Damián, que reducen o traxecto a uns 10 quilómetros ida e volta, ideal para mañás de media xornada. A maior parte do trazado transita por pistas en bo estado, aínda que algúns tramos de descenso presentan pedra solta e requiren precaución.

A dificultade cualifícase como media-alta pola lonxitude e o desnivel acumulado, máis que por pasos técnicos. Non hai treitos de escalada nin zonas expostas, pero o vento pode ser moi forte nos cumios e a néboa repentina complica a orientación nos días grises. Recoméndase ter un nivel físico aceptable, levar calzado de montaña, bastóns y GPS ou mapa actualizado. A duración varía entre 5 e 7 horas para o roteiro completo, incluíndo paradas para fotografías e descanso. As familias con nenos afeitos a camiñar poden optar por tramos parciais de 3 horas.

Puntos de interese

Alto da Groba (662 m)

É o teito da serra e o punto culminante do roteiro. Na cima atópase un vértice xeodésico e unha ampla meseta de penedos onde o vento esculpe formas caprichosas. Dende aquí albíscase toda a enseada de Baiona, as Cíes, a península do Morrazo, a Serra do Galñeiro e, en días despexados, a costa portuguesa dende Viana do Castelo ata Esposende. Ao amencer ou ao solpor, a luz converte este lugar nun auténtico espectáculo.

Península de Monterreal e Baiona

O roteiro bordea por zonas altas a emblemática península de Monterreal, onde se sitúa o Parador de Baiona. Dende as ladeiras da Groba a vista sobre a fortaleza medieval, o porto deportivo e o casco histórico da vila é impresionante. A panorámica abrangue tamén a Praia América e a Ladeira, un dos areais máis extensos de Galicia, coa ría de Vigo como pano de fondo.

Os «curros» e as chozas de pastores

A Groba conserva un rico patrimonio etnográfico ligado á gandaría extensiva. Nos curros (recintos de pedra circulares ou ovalados) celebrábanse as tradicionais rapas das bestas, onde se marcaba e recortaba a crina dos cabalos salvaxes que poboan a serra dende tempos remotos. Próximos a estes curros aínda se poden ver chozas de pedra cubertas de toxo, refuxio de pastores e cabaleiros. O máis coñecido é o Curro da Valga, accesible dende a ruta principal.

Petróglifos e lendas

A densidade de gravuras rupestres na Serra da Groba é das máis altas de Europa. Os conxuntos de petróglifos como os de Laxe dos Cebros, Chan da Lagoa ou As Eiras xacen espallados entre as rochas, moitos deles ao bordo do camiño. Labirintos, cazoletas e figuras serpentiformes de hai máis de 4000 anos invitan a imaxinar un pasado misterioso que a lenda asocia á mítica «cidade dos Mouros», supostamente asolagada baixo as néboas que cobren a serra.

Ermida de San Cosme e San Damián

No alto dun outeiro preto do quilómetro 9 da estrada Baiona–Oia atópase esta pequena capela do século XVIII, lugar de partida alternativo para quen queira evitar o treito urbano. A ermida está rodeada de carballos centenarios e ofrece unha ampla zona de aparcamento, mesas de pedra e un ambiente de serena paz campestre.

Onde comer en Baiona

Despois da ruta, Baiona brinda unha excelente oferta gastronómica centrada nos produtos do mar. O peixe e o marisco fresco da ría son protagonistas: polbo á feira, zamburiñas, navallas, lagostinos e rodaballo ao forno. Na mesma vila, nun ambiente mariñeiro, destacan restaurantes clásicos como O Refuxio d’Antón, nas inmediacións do porto pesqueiro, ou Casa Rita, cun menú diario baseado en peixe de lonxa. Para ocasións especiais o Parador de Baiona dispón dun comedor acristalado con vistas á ría e unha carta de alta cociña galega. Se se prefire un bocadillo ou empanada caseira para recuperar forzas, a panadería Forn da Ramallosa elabora empanadas de millo de berberechos e de polbo que son un clásico local. Pola noitiña os bares da rúa Ventura Misa e o paseo marítimo serven tapas e viños da terra como o Albariño ou o Caiño.

Aloxamento

Baiona conta cunha ampla rede hoteleira adaptada a todas as necesidades. O Parador Nacional Conde de Gondomar, instalado na fortaleza de Monterreal, é o máis emblemático: as súas habitacións integradas na muralla do século XI constitúen unha experiencia única. Para unha estancia máis económica, os hoteis de dúas e tres estrelas como o Hotel Anunciada ou o Pinzón ofrecen confort a poucos metros do centro histórico e da praia Ribeira. Recentemente medraron as pensións con encanto e os albergues, como o Baiona Surf Hostel, pensado para viaxeiros activos. Quen busque o contacto coa natureza pode optar por casas de turismo rural nos arredores, en freguesías como Baíña, Baredo ou Belesar, que adoitan ter horta e xardín. Durante a temporada alta (xullo e agosto) é fundamental reservar con antelación.

Mellor época para facer a travesía

A primavera (abril a xuño) e o outono (setembro a outubro) son as estacións ideais. Neses meses as temperaturas son suaves, a néboa matinal é menos densa e a choiva permete gozar dos contrastes cromáticos da vexetación. Ademais, a afluencia turística en Baiona é menor, polo que a experiencia de sendeirismo e a posterior visita á vila resultan máis tranquilas. O verán incrementa a probabilidade de sol e a visibilidade dende os cumios é maior, pero hai que evitar as horas centrais do día para previr golpes de calor e planificar a ruta a primeira hora. O inverno reserva nevoeiros pechados no alto, aínda que os días anticiclónicos a luz oblicua resalta os relevos e ofrece unha versión solitaria e máxica da serra. Convén sempre consultar a previsión meteorolóxica e evitar a ruta se se anuncian ventos fortes ou saraiba.

Como chegar ao punto de inicio

O punto de inicio máis socorrido é a vila de Baiona, á que se accede pola autoestrada AP-9 (saída 137) ou pola estrada nacional PO-552 dende Vigo ou Tui. Unha vez no centro urbano, pódese deixar o coche nos aparcamentos disuasorios próximos ao Parador (de pago en tempada) ou nas inmediacións da Praia de Santa Marta. Dende alí o roteiro arranca subindo pola costa cara ao Faro de Cabo Silleiro ou ben internándose pola estrada do Cortelliño que conduce á Ermida de San Cosme. Para quen queira acurtar quilómetros, recoméndase desprazarse en vehículo ata o aparcamento da ermida e comezar a camiñada nese punto. O transporte público é limitado: a empresa Lugove ofrece autobuses dende Vigo e A Ramallosa con parada na estación de Baiona, pero a frecuencia é baixa as fins de semana. A solución máis flexible é o coche, ben propio ou mediante taxis locais que realizan o servizo de traslado ata os puntos de inicio das rutas.

Este roteiro pola Serra da Groba constitúe unha fusión de esforzo físico, patrimonio milenario e soberbios miradoiros naturais. A súa curta distancia a Baiona permite combinar montaña e mar nunha soa xornada, descubrindo un anaco de Galicia onde a terra e as lendas latexan con forza.