Na comarca de Xallas, ao sur da provincia da Coruña, o outono pinta as abas de verde, ocre e vermello, mentres os hórreos de pedra e madeira parecen espertar entre a bruma. Esta é unha ruta tranquila, pensada para quen queira conectar coa paisaxe agraria galega, onde cada hórreo conta unha historia de curación do millo, de lendas e de traballo silandeiro. O aire cheira a terra mollada, a castañas asadas e a leña queimada. Percorrer estes camiños en outono é mergullarse nunha Galicia que respira a través dos seus símbolos: os hórreos, testemuñas de pedra dun tempo que non se apresura.
A ruta non está sinalizada como tal, pero é fácil trazala unindo parroquias e pazos que gardan exemplares únicos. Desde hórreos de gran tamaño con cruceiros no tellado ata pequenos celeiros que case se camuflan entre os carballos. Neste artigo imos descubrir os plans imprescindibles, con descrición detallada de cada lugar, datos prácticos para organizar a visita, consellos para gozar do outono e a mellor época para facela.
Se buscas unha experiencia sensorial, esta ruta ofrécelle a posibilidade de tocar a pedra, escoitar o silencio do monte, degustar un queixo de tetilla ou un licor café despois de xantar na lareira dunha casa rural. Algunhas parroquias aínda conservan muiños restaurados e muíños de vento, pero o gran protagonista é o hórreo galego, ese almacén elevado que aquí acada dimensións e formas moi variadas.
Itinerario polos hórreos e outros encantos de Xallas en outono
1. Pazo de Lestrove e os seus hórreos irmáns
No lugar de Lestrove, parroquia de Abuín (Santa Comba), o pazo do século XVIII posúe un dos conxuntos de hórreos mellor conservados da comarca. Tres hórreos de lousa, aliñados, co tellado a dúas augas e cruceiro granítico rematando o cumio. O pazo exacto non é aberto ao público, pero pódese ver desde o camiño público, especialmente fermoso coas videiras de outono envermelladas. Ao lado, unha carballeira centenaria acolle festas populares; se vades en outubro poderedes asistir á magosta de castañas. Consello fotográfico: a luz da mañá dourada realza as texturas dos lousados.
2. Os hórreos do Río Xallas: Muíño do Batán
Ao longo do río Xallas, preto da caída da fervenza do Ézaro, atópase o Muíño do Batán, un antigo muíño hidráulico restaurado. O hórreo anexo é de planta rectangular, con doce pés de granito e cantería de lousa. En outono, o río leva máis caudal e o contraste das follas secas coa pedra húmida é espectacular. A ruta recoméndase facela despois dunhas choivas moderadas, porque a vexetación está máis verde e a néboa matinal envolve o conxunto con misterio. Moitas veces atópanse cogomelos silvestres nos prados anexos, se se sabe buscar con coidado.
Hosting WordPress gestionado
Servidores optimizados para WordPress. LiteSpeed, SSL gratis y backups diarios.
Hosting WordPress →Horario: o muíño é visitable por fóra en todo momento. Ademais, hai unha pequena área recreativa con mesas de pedra ideal para levar un pícnic con queixo e empanada. Recoméndase aparcar na estrada comarcal e camiñar uns 15 minutos por pista forestal.
3. Hórreo de A Capilla (Mazaricos)
En Mazaricos, a aldea de A Capilla alberga un hórreo de máis de trinta pés, considerado un dos máis longos da provincia. Construído en granito, con tellado de tella curva e detalles de remates en bolas esculpidas. O seu estado de conservación é impresionante, xa que aínda se usa para almacenar millo, patacas e incluso algún que outro chourizo colgado nas trabes. En outono, o millo recén colleitado enchene de amarillo a contorna, e é habitual ver aos veciños preparar os maínzos para colgar nos canizos. A visita é libre, sempre con respecto pola propiedade. Non olvidedes levar calzado de monte porque o terreo é irregular.
A parroquia é pequena pero ten unha igrexa románica de interese. Se vos apetece, a xente do lugar vende castañas asadas os fins de semana nos días de feira.
4. Hórreo de Ramil e os nabos de outono
Na parroquia de Ramil (Santa Comba) atópase un exemplar curioso: un hórreo mixto de madeira e pedra, con base de cantería e corpo de listóns de castiñeiro, típico das zonas de transición. A cuberta é de tella plana e remata cunha cruz de forxa. En outono, as leiras de nabos en flor (ou en crecemento) rodean o hórreo e crean unha estampa campesiña perfecta. É un lugar ideal para parar unha hora, facerse un café no termo e observar aves: paporrubios, tordos e picanzos.
Moitas destas construcións están en leiras privadas, así que é importante non saltar valados e gozar desde os camiños públicos. Unha boa idea é levar uns prismáticos para ver detalles dos relevos.
5. Ruta completa: de pazos a hórreos
Unha proposta circular de uns 12 quilómetros, con saída e chegada en Santa Comba, pasa polos lugares de Lestrove, A Capilla e Ramil, enlazando por camiños de servidume e pistas asfaltadas. Pódese percorrer en coche, pero recoméndase facela a pé ou en bicicleta de montaña para saborear o outono. A ruta está sinalizada con marcas de pintura branco e amarelo (sendeiros de pequeno percorrido). Unha parada obrigada é a Área de Lecer do Río Xallas, onde hai mesas e unha carballeira. Se leva bo tempo, pódese facer unha fogueira controlada (mellor preguntar no concello) e asar castañas.
Datos prácticos
- Punto de inicio recomendado: Santa Comba (Praza do Concello). Alí pódese aparcar de balde. Hai información turística no edificio do antigo concello (só en horario de mañá).
- Distancia total da ruta circular: uns 12 km. Se se fai só en coche para ver os hórreos, son aproximadamente 25 km entre os puntos destacados.
- Duración: a pé, entre 3 e 4 horas (sen paradas longas); en bicicleta, 1,5-2 horas; en coche, 1 hora con paradas curtas.
- Dificultade: baixa. Hai algún tramo de pendente moderada ao bordo do río, pero non require experiencia en montaña.
- Cartografía: Mapa do IGN 1:25.000 da folla 96 (Cee- Santa Comba). Tamén se pode usar GPS con OpenStreetMap.
- Como chegar: Desde Santiago de Compostela: SC-1 ata Val do Dubra, despois estrada local. Desde Coruña: autovía A-6 ata Lugo? Mellor pela AC-400. Recoméndase ir con GPS.
- Onde comer: En Santa Comba hai varios restaurantes con menú do día (prato de lubina, carne ao caldeiro). Destaca a Casa Veiga (especialidade en cocido galego, pero tamén pratos con cogomelos de tempada). En Mazaricos pódese comer na Pulpería Nadal.
- Onde durmir: Casas rurais como A Casa do Xabre en Mazaricos (con lareira e vista a un hórreo) ou o Hotel Restaurante Mirandela en Santa Comba.
- Época: o outono é ideal, pero evita días de intensa choiva en zona de pistas non asfaltadas. Con luz de outubro e novembro é máxico.
Consellos para gozar ao máximo da ruta
- Calzado impermeábel: o orballo e a humidade persisten no outono. As botas de sendeirismo con sola Vibram evitan escorregóns na lousa mollada.
- Roupa por capas: pola mañá pode facer frío (8-10 °C) e ao mediodía subir a 18 °C. Un forro polar e un cortaventos son perfectos.
- Leva auga e algo de comida: na ruta non hai fontes (excepto na área de lecer). O queixo de tetilla e a empanada de zamburiñas aliñan ben.
- Respecta a propiedade: moitos hórreos están en leiras privadas. Non toques os millos nin subas ao hórreo. Goza desde os camiños públicos.
- Fotografía: a luz do outono é suave entre as 10 e as 12 da mañá. Os hórreos do Pazo de Lestrove quedan perfectos con filtro polarizador.
- Consulta o tempo: Galicia ten microclimas. A comarca de Xallas é chuviosa, pero moitas veces a bruma engade beleza. Un chuvasco leve non estropea o plan.
- Non te limites aos hórreos: aproveita para visitar a fervenza do Ézaro (a 20 minutos en coche) ou o Pazo de Cotón, onde tamén hai un hórreo con decoración de cunchas de vieira.
- Comparte a experiencia: se che gusta, deixa un comentario no blog de Engalicia ou nas redes sociais con #RutaHórreosXallas .
Mellor época para a ruta dos hórreos de Xallas
O outono é sen dúbida a estrela. Desde mediados de setembro ata o mes de novembro, as follas dos castiñeiros e carballos vístense de ocre, vermello e amarelo. O millo xa está recollido e os hórreos aparecen cheos de espigas penduradas, creando unha estampa de abundancia e tradición. Ademais, as temperaturas son suaves (entre 12 e 20 °C) e as chuvias acostuman ser intermitentes, non torrenciais. Para os amantes da micología, é tempada de setas: boletos, níscalos e cogomelos de cardo. Sempre con prudencia e saber recoñecelos.
A primavera tamén é fermosa, pero a saturación de verde e a floración das silvas poden ocultar algúns detalles arquitectónicos. O inverno é de poucas horas de luz e barro; o verán é seco pero a calor pode restarlle encanto ao paseo. Así que si, escolle o outono para esta ruta.
Unha mención especial: a última semana de outubro celébrase en Santa Comba a Feira do Millo e do Queixo, con mostra de hórreos e degustación de produtos típicos. Se podedes, programade a ruta para coincidir con esta festa.
Esperamos que esta ruta vos leve a descubrir o corazón máis auténtico da comarca de Xallas. Os hórreos son testemuñas silenciosas do traballo da terra, e en outono, coa luz dourada e o cheiro a castañas, convértense en monumentais esculturas da paisaxe. Non deixedes de levar o caderno de campo, porque cada aldea garda unha sorpresa.
Se desexades máis información sobre rutas galegas auténticas, visitade engalicia.info.
Te puede interesar:
Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital
Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía
Albergue en Sarria — Camino de Santiago desde Sarria
¿Listo para tu viaje a Galicia?
Ahorra hasta un 25% en ExpediaCancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas
