Ruta de los cruceiros de la comarca de Ordes

A comarca de Ordes, no corazón de Galicia, agocha un patrimonio singular que combina fe, arte e tradición popular: os cruceiros. Estas cruces de pedra, erguidas en encrucilladas, adros e camiños, son moito máis que sinalización relixiosa; son testemuñas mudas da historia, da superación de epidemias, e da gratitude dos devotos. Percorrer a Ruta dos cruceiros de Ordes é mergullarse nun roteiro de tranquilidade, paisaxes verdes e esculturas que contan séculos de devoción.

Con máis de trinta exemplares censados, cada cruceiro ten a súa propia personalidade. Algúns son románicos, outros barrocos; uns están moi restaurados, outros mostran o paso do tempo con dignidade. A ruta non só encanta aos amantes da arte sacro, senón tamén a quen busca sendeirismo suave entre aldeas, bosques autóctonos e ríos cristalinos. É un plan perfecto para unha escapada de fin de semana, en familia ou en solitario, descubrindo a esencia rural galega.

Neste artigo guiareivos polos puntos máis emblemáticos, con descricións detalladas, consellos prácticos e a mellor época para gozar ao máximo. Preparade o calzado cómodo e a cámara, porque cada cruceiro merece unha foto. Imos comezar a nosa andaina.

Ofertas de viaje a Galicia

Hoteles en Galicia — hasta un 25% de descuento

Ver en Expedia →

1. Cruceiro de Santa María de Ordes

Comezamos na propia capital municipal. O cruceiro de Santa María de Ordes atópase na entrada da igrexa parroquial, que data do século XVIII. É un cruceiro de estilo barroco, con fuste liso e capitel con volutas. A cruz amosa a figura de Cristo crucificado nunha cara, e a Virxe das Dores na outra. O conxunto está elevado sobre tres chanzos de granito. O lugar é tranquilo, con árbores centenarias que lle dan sombra. Preto hai un pequeno parque infantil e un café con terraza, ideal para facer unha pausa.

Detalle: Na base hai unha inscrición case borrada que lembra a unha doazón de 1750. Os veciños contan que antigamente se facían romarías ao redor, e que as mulleres viúvas acendían candeas polas noites. É un dos mellor conservados da zona.

2. Cruceiro de San Paio de Buscás

A 4 km de Ordes, na aldea de Buscás, atópase este fermoso cruceiro do século XVI. Está situado nunha pequena carballeira, ao carón do regato Lamas. O fuste é octogonal e a cruz ten os brazos rematados en flor de lis. No anverso, Cristo coa cabeza inclinada; no reverso, unha Anxela custodia. O que máis chama a atención é o pousadoiro de pedra que rodea a base, onde os maiores se sentaban a conversar. Hai un banco de madeira posto pola asociación veciñal.

Plan complementario: A ruta de sendeirismo PR-G 123 pasa xusto por aquí, conectando con Muíño de Vento e a Fervenza de Buscás, unha pequena caída de auga que en épocas de choiva está espectacular. Levar calzado de monte e auga.

3. Cruceiro de Santo Estevo de Vilamaior

En Vilamaior, parroquia de Parada, eríxese un cruceiro único pola súa policromía orixinal. Aínda que o tempo esvaeu as cores, aínda se aprecian restos de ocre e vermello no Cristo. A base ten catro caveiras e tibias talladas, lembrando a fugacidade da vida. Está datado en 1722. A contorna é unha praza empedrada cunha fonte de cano e un lavadoiro restaurado. É un dos puntos máis fotografiados polos visitantes. Moi preto hai un miradoiro natural sobre o val do río Tambre, con mesas e bancos.

Lenda: Din que durante a guerra civil, o cruceiro foi desmontado para agochar as imaxes, e que unha noite, a Virxe do reverso se lle apareceu a unha nena que buscaba á súa nai. Hoxe, algúns veciños deixan flores frescas cada domingo.

4. Cruceiro de San Xoán de Poulo

Este cruceiro, de estilo neogótico (s.XIX), atópase nun cruce de camiños no lugar de Poulo, municipio de Oroso. Ten unha base circular con catro bólas decorativas, e a cruz está calada con motivos xeométricos. É un dos máis altos da comarca, superando os 4 metros. A súa localización, nunha pequena elevación, ofrece vistas panorámicas dos cultivos de millo e patacas. Á beira hai unha área recreativa con grellas e mesas, moi concorrida en verán.

Consello: Se vas en agosto, coincidirás coa romaría de San Xoán, onde se bendicen os vehículos e se reparten doces típicos (roscas de viño).

5. Cruceiro de Santaia de Castenda

Na parroquia de Castenda (Tordoia), este cruceiro do XVII é famoso pola súa cruz con anagrama IHS e un pequeno pelicano no capitel. Está rodeado de herba e silencio, nunha congostra que leva á reitoral. O fuste ten gravados motivos xeométricos e unha data (1654). É un dos máis antigos en bo estado. Recomendo visitalo ao atardecer, cando a luz dourada incide sobre a pedra. Non hai servizos preto, pero a paz é absoluta.

Curiosidade: Durante as festas do San Ramón, celébrase ali unha misa ao aire libre e os veciños levan os seus «cruceiros» de madeira en procesión.

6. Cruceiro de San Miguel de Gorgullos

Pechamos a ruta en Gorgullos, a poucos km de Ordes. Este cruceiro do século XVIII amosa un Cristo de tamaño maior do normal, con detalles anatómicos moi realistas. A base ten unha inscrición en latín que pide oración polas almas do purgatorio. O lugar está ao carón dun antigo camiño real, hoxe asfaltado. Á sombra dun carballo centenario, hai un pozo de pedra e un banco corrido. É un sitio ideal para meditar ou facer un picnic.

Nota: Nas proximidades hai unha casa rural que organiza visitas guiadas e obradoiros de escultura en pedra. Paga a pena consultar horarios.

Datos prácticos

• Punto de inicio: Igrexa de Santa María de Ordes (Praza do Concello, 15680 Ordes).
• Distancia total: Aproximadamente 25 km en coche entre os puntos principais, con tramos de 1 a 3 km a pé.
• Duración: Pódese facer nun día intenso ou repartir en dous con pernocta.
• Transporte: Recoméndase vehículo particular; hai autobuses a Ordes desde Santiago, pero para chegar ás aldeas é necesario coche.
• Onde comer: En Ordes hai varios restaurantes de cociña galega (pulpo, lacón, filloas). Nos pobos máis pequenos, pensións con menú do día.
• Onde durmir: Casas rurais como «A Carballeira» (Buscás) ou «O Pazo de Parada» (Parada).
• Mapas: Descargar o folleto turístico «Ruta dos cruceiros» na web do Concello de Ordes. Tamén hai sinalización vertical en cada cruceiro.
• Hórarios: As igrexas abren normalmente de 10 a 13 e de 16 a 19. Algúns cruceiros están en adros pechados, pódese pedir a chave na reitoral.
• Prezo: Gratuíto. Se se contrata guía, entre 5 e 10 euros por persoa.

Consellos para a ruta

• Calzado: Zapatillas de sendeirismo ou botas lixeiras, porque hai tramos de herba e terra mollada.
• Protección solar e auga: No verán o sol pode ser forte, e non sempre hai sombra. Levar gorra e cantimplora.
• Respecto: Os cruceiros son elementos relixiosos e históricos, non tocar as tallas nin sentarse na base.
• Fotografía: A mellor luz é pola mañá ou ao atardecer. Usar polarizador para eliminar reflexos do granito.
• Combinar con gastronomía: Probar as filloas da comarca, o queixo de Ordes e o viño da terra (branco albariño ou tinto mencía).
• Seguro: Levar móbil cargado, porque nalgunhas zonas a cobertura é irregular. Informar a alguén do percorrido.
• Facer pausas: Entre cruceiro e cruceiro hai moito que ver: muíños, pontes romanas, hórreos. Gozar do camiño.
• Guía local: Se che interesa a historia, contratar un guía da asociación «Cruceiros de Ordes». Eles coñecen lendas e detalles que non están nos carteis.

Mellor época para facer a ruta

A Ruta dos cruceiros pódese realizar todo o ano, pero cada estación ten o seu encanto.

• Primavera (marzo-xuño): Época ideal. As carballeiras están verdes, as camelias e rododendros en flor. As temperaturas son suaves, entre 12 e 20 °C. As choivas son habituais pero non torrenciais. Os días alárganse. As romarías locais (San Paio, San Xoán) engaden ambiente festivo.
• Verán (xullo-setembro): Temperaturas agradables (22-30 °C). Maior afluencia de turistas. Os cruceiros están máis accesibles (horarios amplos). As festas patronais son frecuentes. Recoméndase ir cedo pola mañá para evitar a calor e as multitudes. As áreas recreativas están abertas.
• Outono (outubro-novembro): Paisaxe espectacular coa caída das follas. Menos visitantes. As cores ocres e vermellas contrastan coa pedra gris. As choivas aumentan, así que levar impermeable. Bo momento para gozar da tranquilidade.
• Inverno (decembro-febreiro): Días curtos e fríos (5-12 °C). As néboas matutinas dan un aire místico aos cruceiros. Algúns puntos poden estar lamacentos. As igrexas pechan antes. Pero é perfecto para quen prefira a soidade e a fotografía atmosférica. Recoméndase facer a ruta en coche e só baixar nos cruceiros principais.

En definitiva, a mellor época para gozar plenamente da ruta e do ambiente é a primavera e o comezo do outono. Se véns en verán, evita as horas centrais do día. O inverno ten o seu aquel para os románticos da pedra mollada.

A Ruta dos cruceiros da comarca de Ordes é un tesouro agardando a ser descuberto. Cada cruceiro ten a súa historia, cada camiño unha paisaxe, e cada aldea un sorriso. Non é só un percorrido turístico; é unha viaxe á alma de Galicia. Así que pon o GPS, carga a cámara e déitate levar pola maxia destas cruces de pedra que levan séculos guiando aos viaxeiros.

Esperamos que este artigo che sirva de inspiración e guía. Se o fas, comparte a túa experiencia nas redes sociais coa etiqueta #CruceirosDeOrdes. E se queres máis rutas, en Engalicia.info temos moitas máis propostas para coñecer a fondo este país de lendas e granito. Boa viaxe!