Serra do Xistral, un paraíso micolóxico no norte de Lugo — Cando as follas das fragas se tinguen de ocre e a brétema cobre os montes, o outono na Serra do Xistral convértese no escenario perfecto para unha das actividades máis fascinantes: a recollida de cogomelos. Esta serra, declarada Reserva da Biosfera e Lugar de Importancia Comunitaria, conserva unha biodiversidade única, con extensos brañaes, carballeiras e piñeirais que son o fogar de ducias de especies micolóxicas. Non é casualidade que cada outono centos de afeccionados e micólogos se internen nos seus vieiros con cesta e navalla, na procura de boletos, cantarelas ou mesmo dos apreciados cogomelos de San Xurxo. Pero a recollida de setas non é só unha cesta; é unha experiencia que conecta coa natureza, coa tradición rural e coa gastronomía galega. Neste artigo percorremos os mellores lugares, as normas esenciais e os segredos para gozar dun día de micoloxía no Xistral con responsabilidade.
Introdución á recollida de setas no Xistral
A tradición de apañar cogomelos nas serras lucenses vén de antigo, pero nos últimos anos converteuse nun auténtico reclamo turístico de outono. A Serra do Xistral, entre os concellos de Abadín, Muras, As Pontes e Vilalba, ofrece un mosaico de hábitats: desde as brañas das zonas altas ata os bosques ripícolas e as masas de coníferas. O clima atlántico, con choivas frecuentes e temperaturas suaves, crea as condicións ideais para a fructificación de numerosas especies comestibles. Con todo, recolle setas require respecto ao monte, coñecemento e prudencia. Porque non todo o que brilla é ouro, e hai especies tóxicas que poden enganar ata ao máis experto. Por iso, antes de poñerse a camiñar, é fundamental informarse ben, coller só o que se coñece con seguridade e, sobre todo, deixar o monte tal e como se atopou.
Lembre: a recollida de cogomelos está regulada en Galicia. Precisa autorización se se realiza con fins comerciais, e para uso persoal recoméndase non superar os 5 kg por persoa e día. Ademais, hai zonas restrinxidas (parques naturais, leiras privadas) onde non se pode apañar sen permiso. Consulte sempre a normativa vixente.
Ofertas de viaje a Galicia
Ahorra un 25% o más en tu alojamiento — hasta un 25% de descuento
Ver en Expedia →
Planifica a túa xornada: lugares e rutas micolóxicas
A serra ofrece múltiples puntos de interese. A continuación, describimos as zonas máis produtivas e accesibles para a recollida, con consellos sobre como chegar e que especies buscar.
1. Brañas do Xistral (Abadín e Muras)
Esta zona de brañas e pasteiros de montaña, a miúdo cuberta de néboa, é famosa pola abundancia de cantarelas (Cantharellus cibarius) e trompetas dos mortos (Craterellus cornucopioides). As brañas conservan unha humidade constante durante todo o outono, e os bordos das carballeiras e preto dos regatos son os lugares máis frutíferos. Unha ruta recomendada é subir desde O Acevedo (Abadín) ata o alto do Pico Cadramón, seguindo os valados de pedra. Lévase ben calzado impermeable, porque o chan adoita estar embarrado. A paisaxe, con cabalos galegos en semiliberdade, é espectacular.
Registra tu dominio
Dominios .com, .es, .net y más de 500 extensiones. DNS gestionado incluido.
Buscar dominio →- Especies destacadas: cantarela, trompeta, boletus edulis (en menor cantidade).
- Acceso: dende Abadín dirección Muras, pistas forestais sinalizadas.
- Dificultade: media-alta (terreo irregular).
2. Fragas do río Eume (límite sur da serra)
Aínda que a fraga do Eume é un parque natural con normas específicas, nas marxes orientais da serra hai fragas atlánticas con carballos, castiñeiros e bidueiros onde medran cogomelos de gran valor gastronómico. Destacan os boletos (Boletus aereus, pinophilus) e as macrolepiotas (Macrolepiota procera). É unha zona de sombra e follaxe, ideal para xornadas de recolleita combinadas con sendeirismo. Aconsellamos a ruta que vai desde a Ponte de Saa (As Pontes) ata a Fervenza de Fragas, sempre respectando os límites do parque.
- Especies destacadas: boletos, macrolepiotas, champiñóns silvestres.
- Acceso: estrada LU-120, aparcadoiro no C.E. da Fraga.
- Dificultade: baixa-media, camiños ben marcados.
3. Montes de Vilaestrofe (Vilalba)
Na vertente oeste da serra, a parroquia de Vilaestrofe é un lugar coñecido polos micólogos locais. Os piñeirais de repoboación e as matogueiras de toxo e xesta son o hábitat perfecto para os níscalos (Lactarius deliciosus) e os lactarios viñosos (Lactarius sanguifluus). Aínda que non é unha zona de braña, o chan areento e ben drenado favorece a aparición destas especies despois das primeiras choivas. Recomendamos ir cedo pola mañá, porque é un lugar bastante concorrido.
- Especies destacadas: níscalo, llanega (Rhizopogon roseolus), boletos de piñeiro.
- Acceso: dende Vilalba por LU-113, desvío en San Simón.
- Dificultade: baixa, pistas anchas.
Consello práctico: Leve sempre un cesto de vimbio ou unha cesta de rejilla que permita a dispersión das esporas. Evite as bolsas de plástico, porque aceleran a descomposición dos cogomelos e impiden a semente natural.
Datos prácticos para a recollida
Material imprescindible:
- Navalla con folla ancha (cortar o pé, non arrincar).
- Cesta de vimbio ou bolsa de tea transpirable.
- Calzado impermeable con sola antideslizante (botas de monte).
- Roupa de auga (chuvasqueiro) e varias capas de roupa.
- Teléfono móbil con batería externa (nalgunhas zonas non hai cobertura).
- Guía de cogomelos actualizada (recomendamos as guías da Sociedade Micolóxica Galega).
- Lanterna frontal (se a xornada se alarga).
Normas básicas:
- Recoller só exemplares que coñeza con total seguridade.
- Non apañar cogomelos demasiado vellos (deixalos para esporar).
- Non remover o musgo nin o solo: usar a navalla con coidado.
- Non recoller especies protexidas ou en zonas vedadas.
- Non superar os 5 kg por persoa (recomendación legal).
- Respectar a fauna e flora: non acender lume, non deixar lixo.
Consellos fundamentais
Consello 1: A precaución é a mellor compañeira. Nunca probes un cogomelo sen identificar. A intoxicación por amanitas falsas ou entolomas pode ser grave. Se tes a menor dúbida, consulta cun micólogo ou nun punto de identificación (en Abadín e As Pontes hai asociacións que ofrecen este servizo en outono).
Consello 2: Madrugar e observar o tempo. As primeiras horas da mañá, despois dunha noite con chuvia fina e temperaturas arredor de 12-16 °C, son as máis propicias. A lúa crecente tamén favorece a aparición. Consulta a previsión meteorolóxica para a serra (AEMET zona de Abadín).
Consello 3: Leva un mapa ou GPS. A brétema no Xistral é densa e desorienta ata aos máis experimentados. Descarga un mapa offline (podes usar Wikiloc) ou leva un dispositivo GPS. Tamén é útil avisar a alguén da ruta prevista.
Consello 4: A comida e a hidratación. A xornada pode ser longa. Leva auga (polo menos un litro), algún snack e unha comida lixeira. Nas zonas de braña non hai fontes nin regatos potables.
Consello 5: Coñece os teus límites. Non te internes en descampados sen visibilidade ou en zonas de cortas forestais. O terreo pode ser traizoeiro (pozas, desniveis). Se vas con nenos, elixe rutas sinxelas e mantelos sempre á vista.
Mellor época para a recollida
O outono é, sen dúbida, a estación micolóxica por excelencia na Serra do Xistral. Con todo, o pico da tempada varía segundo as condicións climáticas de cada ano. De forma xeral, podemos establecer marcos temporais:
- Setembro: primeiras aparicións de boleto e cantarela se as chuvias son regulares. Aínda é cedo para a maioría das especies.
- Outubro: mes por excelencia. As temperaturas aínda son suaves e a humidade é máxima. É cando saen en abundancia cantarelas, trompetas, níscalos e lactarios. Tamén os boletos.
- Novembro: segue sendo produtivo, sobre todo na primeira metade. As especies tardías (como o cogomelo de San Xurxo) comezan a aparecer a finais de mes.
- Decembro: en anos de outonos cálidos pode haber recollidas até Nadal, pero xa son menos frecuentes. O xeo e as xeadas limitan a fructificación.
Recoméndase especialmente a segunda quincena de outubro e a primeira de novembro. Se o tempo é húmido e non fai demasiado frío, a colleita pode ser excelente. Lembre que na serra o microclima é moi local: mentres en Vilalba pode estar seco, nas brañas de Muras pode estar chovendo. Aconséllase consultar foros micolóxicos ou contactar coa Asociación Micolóxica “Os Lactarios” de Vilalba para coñecer o estado actual das zonas.
A recollida de setas na Serra do Xistral é moito máis que unha simple actividade: é un xeito de entender a paisaxe, de respectar os ciclos naturais e de levar á mesa o sabor auténtico do outono galego. Con prudencia, coñecemento e respecto, cada saída convértese nunha experiencia inesquecible. Así que prepara a cesta, escolle ben o día e déitate levar pola beleza brava desta serra única.
Te puede interesar:
Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital
Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía
Albergue en Sarria — Camino de Santiago desde Sarria
¿Listo para tu viaje a Galicia?
Ahorra hasta un 25% en ExpediaCancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas