Camiño dos Molinos de Río Mazo: historia y aguas cristalinas en As Pontes

Camiño dos Molinos de Río Mazo: historia y augas cristalinas en As Pontes

Na comarca do Eume, ao norte da provincia da Coruña, agochase un dos segredos mellor gardados do turismo activo galego: o Camiño dos Molinos de Río Mazo. Este percorrido, que combina patrimonio industrial, natureza exuberante e augas tan transparentes que parecen de conto, convértese nunha experiencia imprescindible para quen visite As Pontes de García Rodríguez. Máis que unha simple ruta de sendeirismo, é unha viaxe no tempo que nos leva a comprender como a forza da auga movía a vida nas aldeas de montaña.

O río Mazo, afluente do Eume, tallou ao longo de séculos un val estreito no que se suceden pequenos chanzos de granito. Aproveitando ese desnivel natural, construíronse ao menos media ducia de muíños de man (muíños de roda horizontal ou «de cubo») que moían o centeo e o millo para as comunidades locais. Hoxe, despois dunha coidadosa recuperación, a ruta permite camiñar xunto ao murmurio da auga e descubrir estas construcións de lousa e madeira, integradas na paisaxe como se sempre estivesen alí.

Descrición da ruta

O Camiño dos Molinos é un percorrido lineal que discorre pola ribeira dereita do río Mazo, entre as parroquias de Espiñaredo e Vilaboa, no concello de As Pontes. A senda está perfectamente sinalizada con paneis informativos que explican o funcionamento de cada muíño e a historia do lugar. Durante o camiño, a vexetación de ribeira (ameneiros, salgueiros, freixos) forma un túnel verde que filtra a luz, creando xogos de sombras sobre a auga.

¿Buscas alojamiento en Galicia?

Compara precios en hoteles, casas rurales y apartamentos

Ver en Expedia →

O son de fondo é constante: o rumor da corrente, o rechouchío dos paxaros (merlos, papuxas, mesmo algún picapeixe) e, de cando en vez, o golpe seco da madeira dun muíño en movemento. Os muíños, restaurados con criterio etnográfico, manteñen as súas mós orixinais e mesmo algúns deles poden verse funcionar nos días de maior caudal (normalmente tras choivas). A ruta finaliza nunha pequena praia fluvial de area dourada, onde as augas cristalinas do Mazo convidan a un baño reparador no verán.

Ficha técnica

Puntos de interese ao longo do camiño

• Muíño de Abaixo: O primeiro que se atopa. Conserva a caneiro (canle de pedra) e a cuba (depósito) case intactos. Un panel explica a técnica de moenda.
• Muíño do Medio: O máis grande do conxunto. Rehabilitado como pequeno museo etnográfico no seu interior (con ferramentas antigas). A roda de paletas pode verse a través dun vidro no chan.
• Muíño de Arriba: O máis singular, pois ten dous cubos e dúas mós alimentadas por unha mesma canle. A arquitectura adaptouse ao estreito do val.
• Pasarelas colgantes: Dúas pequenas pontes de madeira que cruzan o río en puntos de gran beleza. Ideais para fotografías.
• Fervenza do Mazo: Un salto de auga duns 6 metros, accesible por unha desviación sinalizada. A auga cae sobre unha poza de cor verde esmeralda.
• Praia fluvial do Mazo: Ao final da ruta. Area fina e augas transparentes con fondo de pedra. Dispón de mesas e bancos de madeira para picnic.
• Mirador do val: No punto máis alto do percorrido (un pequeno alto con bancos). Vista panorámica do val encaixado e das copas dos carballos.

Historia e patrimonio: os muíños que deron vida á aldea

Os muíños do río Mazo datan dos séculos XVII a XIX, aínda que algúns reutilizan piares de muíños máis antigos (quizais medievais). Eran muíños de propiedade comunal: cada familia tiña dereito a usar o muíño un día á semana segundo un sistema de quendas. O muíñeiro, figura clave, encargábase do mantemento e cobrava unha parte (a «maquía») da moenda. A construción típica combina lousa para as paredes e tella curva para o tellado, coa roda hidráulica no interior do edificio (de aí que fosen «muíños de cubo», pois a auga caía verticalmente sobre a roda).

Durante a primeira metade do século XX, a chegada do pan de trigo foráneo e a emigración fixeron que a maioría destes muíños caesen no abandono. Afortunadamente, a finais dos anos 90, o concello de As Pontes, en colaboración coa comunidade de montes, iniciou un ambicioso proxecto de restauración etnográfica. Non só se repararon os muíños, senón que se recuperaron as canles e se construíron pasarelas respectuosas co entorno. Hoxe, o conxunto é un dos mellores exemplos de arqueoloxía industrial hidráulica de Galicia.

Nas inmediacións do camiño tamén se poden ver cruceiros, hórreos e unha capela dedicada a San Martiño, que completa a inmersión na vida rural da Galicia interior.

Onde comer: gastronomía da comarca do Eume

Tras a camiñada, apetece repoñer forzas con pratos tradicionais da zona. En As Pontes e nas parroquias próximas hai varias opcións:

• Mesón O Mazo (a 500 m do inicio da ruta): Especialidade en carnes á brasa e polbo á feira. Racións xenerosas, prezo moderado. Destaca o «lacón con grelos» en tempada.
• Restaurante A Fonte (no centro de As Pontes): Cociña galega actualizada. Recomendable o bacallau con cachelos e a empanada de zamburiñas. Menú do día entre 12-15 €.
• Tapería O Muíño (na aldea de Espiñaredo): Ambiente rústico, tapas creativas con produtos locais (queixo do Cebreiro, chourizo artesán, cogomelos). Perfecto para un mediodía lixeiro.
• Pulpería A Mina (As Pontes, rúa Concepción Arenal): O referente do polbo na vila. Tamén ofrecen callos, raxo e churrasco. Servizo rápido e boas referencias.

Para quen prefira levar comida, a área recreativa do Mazo dispón de mesas e grellas de uso público (de balde). Lembrar sempre recoller o lixo e coidar o entorno.

Aloxamento: durmir preto da natureza

A oferta de aloxamento en As Pontes é variada, desde pensións económicas ata casas rurais con encanto:

• Casa Rural O Souto (a 3 km da ruta): Casa de pedra rehabilitada con 6 cuartos, xardín e lareira. Ideal para familias ou grupos. Prezo: 50-70 € por cuarto/noite.
• Pensión O Portiño (centro de As Pontes): Habitacións sinxelas pero limpas, con baño privado. Boa relación calidade-prezo (35-45 €).
• Hotel Restaurante El Paso (AC-101, saída cara a Monfero): Piscina e amplo aparcadoiro. Habitacións modernas con vistas ao campo. Desde 55 € con almorzo.
• Albergue de Peregrinos de As Pontes (rúa A Calzada, sen números): Aínda que pensado para o Camiño de Santiago, acepta sendeiristas. Literas compartidas por 10 €, con cociña e lavandería.

Se se busca unha experiencia máis ligada á natureza, existen dúas áreas de autocaravanas (gratuíta a de O Mazo, con vertedoiro) e camping libre regulado (permitido só en zonas habilitadas, informar no concello).

Mellor época para facer a ruta

O Camiño dos Molinos é fermoso en calquera estación, pero cada momento ofrece un matiz distinto:

• Primavera (abril-xuño): A vexetación está no seu máximo esplendor. Os muíños aparecen enmarcados por flores silvestres (toxos, xestas, lirios). Temperatura suave, ideal para camiñar.
• Verán (xullo-agosto): Os días longos permiten combinar ruta e baño na praia fluvial. Afluencia moderada, mellor ir cedo para gozar da calma. A auga está deliciosa.
• Outono (setembro-novembro): As cores ocres e vermellas dos bidueiros e carballos fan do val un espectáculo. O son das follas secas baixo os pés engade encanto.
• Inverno (decembro-marzo): A néboa matinal envolve os muíños nunha atmósfera máxica. O río vai cheo, e as fervenzas ofrecen unha forza impresionante. Precaución: o firme pode estar escorregadizo. Aconsellemos calzado impermeable.

En calquera época, recoméndase consultar a previsión meteorolóxica e evitar días de choiva intensa porque o camiño atravesa zonas que poden anegarse.

Como chegar e outros consellos

A cidade de As Pontes de García Rodríguez está ben comunicada por estrada. Dende a Coruña: Autovía A-6 ata o enlace Guitiriz, despois AC-101 dirección As Pontes (uns 45 minutos). Dende Lugo: LU-112 ata Guitiriz e AC-101 (1 hora). Dende Ferrol: unha hora por estradas comarcais.

Unha vez en As Pontes, tomar a AC-101 en dirección a Monfero; a 5 km atópase o desvío sinalizado a «Área Recreativa do Mazo». Hai aparcadoiro de balde para uns 30 vehículos. A ruta non ten custo de acceso. É recomendable levar:

• Calzado de sendeirismo ou zapatillas con boa sola.
• Auga (non hai fontes no percorrido, excepto unha billa na área recreativa).
• Protección solar e repelente de mosquitos (en verán).
• Máquina fotográfica (as vistas son impresionantes).
• Bañador e toalla para quen queira bañarse.

Te puede interesar:

Noticias de Galicia — Galicia Universal — periódico digital

Imperial Perlas — Joyería y complementos

Turismo de Galicia — Rutas, playas y gastronomía

¿Listo para tu viaje a Galicia?

Ahorra hasta un 25% en Expedia

Cancelación flexible · Paga en el hotel · Programa de recompensas